Yazı ve imza incelemesi; bir belge üzerindeki el yazısı, imza veya el ile yapılmış işaret/eklerin kaynağına (yazara) ilişkin teknik değerlendirme yapar. Adli el yazısı incelemesinin yazarlık tespiti ve yazı izinin değerlendirilerek yazıların ve/veya imzanın karşılaştırılan kişinin elinden çıkıp çıkmadığının tespit edilmesidir.
Bu tür incelemeler, ceza yargılamasında kamu güvenine karşı suçlar bağlamında (ör. resmî belgede sahtecilik, özel belgede sahtecilik) tartışma konusu olabilir.
Kime hizmet verilir?
Bu alanda uzman mütalaası, dosyanın ihtiyacına göre belgeye dayanarak hak iddia eden taraf veya tam tersi yazınn ya da imzanın kendisine ait olmadığını belirten kişi/kurum tarafından talep edilebilir. bu inceleme konusu Hukuk Mahkemesi Kanunu kapsamında yapılabileceği gibi ceza yargılamasında CMK m.67/6, ilgililerin bilirkişi raporu hakkında veya yargılama konusu olayla ilgili bilimsel mütalaa alabilmesine imkân tanır.
Ön inceleme neden kritik?
Bu alanda “sonuç” çoğu zaman, materyalin niteliği ve karşılaştırma örneklerinin uygunluğuna göre değişkendir. ENFSI Best Practice Manual, karşılaştırmanın sağlıklı olabilmesi için bilinen örneklerin; yazı sistemi/yazı stili, belge bağlamı, kullanılan yazım aracı ile uyumlu olması; sorgulanan metindeki karakterleri içermesi; yazanın doğal varyasyonunu gösterecek yeterli nicelikte olması ve mümkünse tarih olarak yakın döneme ait olması gerektiğini vurgular.
Ön incelemede amaç; (i) sorunun raporlanabilirliği, (ii) eksik/uygunsuz örneklerin tespiti, (iii) soruların doğru oluşturulması ve (iv) gerekiyorsa ek materyal talebidir. Sınırlı/uygunsuz örnekler, “eksik özellikler” ve doğal varyasyonun yanlış temsil edilmesi gibi sorunlara yol açabilir.
Uzman mütalaası hangi sorulara yanıt verir?
Aşağıdaki başlıklar, tipik olarak “teknik soru” niteliğindedir:
- Belgedeki imza/yazı, karşılaştırma örnekleriyle birlikte değerlendirildiğinde aynı kişi el ürünü olabilir mi?
- Belge üzerinde taklit/simülasyon, gizleme veya olağandışı yazım koşullarını düşündüren bulgular var mı?
- Dosyaya girmiş başka bilirkişi raporu/inceleme değerlendirmesi, yöntem ve materyal yeterliliği açısından teknik olarak tutarlı mı?
İnceleme için genellikle neler gerekir?
Ön değerlendirmeyi hızlı ve sağlıklı yapabilmek için çoğu dosyada şu üç unsur belirleyicidir:
- Sorgulanan belge(ler) (mümkünse asılları, asılları temin edilemiyorsa kaliteli sureti)
- Karşılaştırma örnekleri (bilinen yazılar/imzalar): Yazı karşılaştırması yapılacak ise incelenecek olan materyaldeki yazıları birebir (büyük küçük harf uyumuna dikkat edilerek) içerecek şekilde yazı örneği alınmalıdır. Yazı ve imza örnekleri olabildiğince çok sayıda, her iki el kullanılarak, oturarak, ayakta, çömelerek ve mümkünse birkaç farklı zeminde aldırılmalıdır.
- Uzman mütalaasından ne beklendiği, soruların net bir şekilde ortaya konulması
Uzman mütalaası süreci
Sorulan sorular ve elde edilebilmiş inceleme ve mukayese örnekleri içerir evrakın ön incelemeye alınır.
Ön inceleme sonucunda uzman tarafından aşağıdaki unsurları içerir ön rapor düzenlenir ya da bilgilendirme yapılır:
- İncelenecek belgedeki yazı ve imzanın incelemeye elverişli olmadığı, daha kaliteli suretinin veya mümkünse aslının temin edilmesi durumunda yeniden değerlendirme yapılabileceği,
- Mukayese yazı ve/veya imza örneklerinin yetersiz olması nedeniyle rapor düzenlenemediği, samimi örnek gerekebileceği,
- Ön inceleme sonucunda mevcut inceleme konusu ve mukayese örnekler üzerinden rapor düzenlenebileceği ve genel hatlarıyla rapor sonucunda verilecek kanaat
Ön inceleme raporu/bilgilendirmesi sonucunda talep edilmesi durumunda nihai mütalaa düzenlenir.
DANIŞMANLIK VE MÜTALAA TALEPLERİ İÇİN